|
Program
[Faktori demokratizacije] [Politika
Liberalne Demokratije]
[Osnove Ekonomskog Programa]
Faktori demokratizacije
Državne institucije
Treba da obezbijede suverenitet naroda i osnovna ljudska prava i slobode.
Država mora biti organizovana na bazi vladavine prava.Oni koji upravljaju
moraju biti odgovorni narodu i moraju obezbijediti fer i konkurentske
izbore koji omogucavaju smjenljivost kljucnih državnih službenika.
Transparentnost procesa upravljanja mora gradanima da omoguci da budno
motre na državne službenike, kako bi otkrili korpuciju i kaznili
one koji se njome koriste. Sudstvo mora biti nezavisno od politicke manipulacije
od strane izvršne i zakonodavne vlasti. Birokratija mora biti ogranicena
zakonskim procedurama, ali u isto vrijeme treba da ima dovoljno resursa
da služi kao podrška izabranim službenicima u procesima
donošenja i implementacije politike. Vojska se mora podvrgnuti pravilima
igre demokratskog upravljanja i mora prihvatiti civilnu kontrolu. Proces
donošenja zakona mora biti efikasan (u razumnom roku) i efektivan
(uspješno usmjeren na probleme u državi).
Elite posvecene demokratiji
Moderne demokratije se preciznije definišu kao vladavina elita koje
su odgovorne ljudima. Demokratija, prema tome, u znacajnoj mjeri zavisi
od stavova i ponašanja politickih i društvenih elita. Politicke
elite moraju se cvrsto držati zakona i demokratskih normi, odupiruci
se pokušajima dominacije i korupcije. Društvene elite odnose
se na skoro sve organizacije i profesije, odnosno na njihove vodece licnosti
koje su tu ili usljed njihove visoke administrativne pozicije ili opšte
prihvacenih ostvarenja (poslovne, vojne, vjerske, etnicke, medijske, akademske
elite).
Nacionalno bogatstvo
Iako nacionalno bogatstvo povecava izglede za razvoj i održavanje
demokratije, postoje relativno bogate zemlje koje nisu demokratske i neke
siromašne koje su uspjele u izgradivanju i održavanju demokratskih
institucija i prakse.
Privatno preduzetništvo
Ekonomske slobode promovišu politicke slobode (suprotno ovome, odsustvo
ekonomskih sloboda promoviše autoritarni sistem). Ljudi koji su u
privatnom business-u žele da imaju rijec kad je u pitanju njihov
tretman od strane vlade (vlasnicka prava, porezi, poslovna regulativa
itd.) Kada vlada kontroliše ekonomiju, kontroliše i državnu
moc. Neophodne su kapitalisticke elite u industriji, poljoprivredi itd.
koje ne zavise direktno od države. Ali, u Rusiji naglo uvodenje privatnih
preduzeca praceno je pojavom malih klika politicki uticajnih multimilionera,
a istovremeno i drasticnim padom životnog standarda velikog dijela
stanovništva. Time srednja klasa nije mogla biti znacajni promoter
demokratskih promjena.
Srednja klasa
Mala je vjerovatnoca da ce se demokratija uspostaviti u zemljama u kojima
postoji oštra podvojenost izmedu male klase bogatih i velike mase
siromašnih, bez znacajne srednje klase izmedu njih. Srednja klasa
favorizuje demokratiju jer njeni clanovi nastoje da ostvare ekonomsku
sigurnost putem privatnog preduzetništva, vladavine prava i odgovorne
vlasti. Ona obuhvata ljude sa srednjim dohotkom koji rade u privatnom
sektoru, za državu (državna administracija, škole) i u
neprofitnim organizacijama (privatni univerziteti i bolnice). Ali, ako
srednja klasa osjeti da njena ekonomska sigurnost zavisi od drugih faktora,
moguce je da podrži i autoritarni režim (primjer Hitlera i ostalih
autoritarnih režima).
Podrška socijalno ugroženima
Pored društvenih elita i srednje klase, proces demokratizacije treba
da bude podržan i od strane onih koji su na društvenim marginama
(najsiromašniji slojevi društva, žene, manjine), pogotovo
ako je njihov broj znacajan. Zbog toga država treba da obezbijedi
socijalne programe koji ce amortizovati ekonomsku nesigurnost ovih slojeva
i na taj nacin pridobiti njihovu podršku za reforme. Ovi programi
obuhvataju osiguranje za nezaposlene i hendikepirane, obrazovanje i obuku
za posao, pomoc u hrani i ljekovima, domove za siromašne, osnovno
penzijsko osiguranje i ostala socijalna davanja koja su bitna da bi se
ostvarila podrška neprivilegovanih grupa.
Civilno društvo i demokratska politicka
kultura
Ovo se odnosi na narod organizovan u udruženja, nezavisno od države.
Civilno društvo je primarni izvor demokratske politicke kulture,
obrazac koji obuhvata široko prihvacene stavove i vrijednosti. To
je društvena mreža koja je osnov za demokratsku vladavinu i
koja omogucuje da se ogranici državna moc i drži odgovornom
pred samoorganizovanim gradanima.
Obrazovanje i sloboda informisanja
Šanse za demokratizaciju rastu sa obrazovnim nivoom društva
(suprotno ovom, nepismenost i niska obrazovanost). Demokratija zahtijeva
slobodan protok informacija i slobodu izražavanja (slobodnog razmatranja
politike od strane obrazovanih informisanih gradana). Vlada mora biti
voljna da gradanima pruži adekvatne informacije i analize preko novina,
radija, televizije i foruma slobodne politicke diskusije.
Homogeno društvo
Visoko polarizovana društva imaju manje šanse da se demokratizuju,
ali neke države su uspjele da izgrade demokratiju uprkos ozbiljin
socijalnim razlikama (na pr. USA, GB, Indija, Holandija). Suprotni su
primjeri Japana i Njemacke gdje uprkos visokom stepenu etnicke homogenosti
demokratija nije uspjela sve do njenog nametanja od strane okupacionih
snaga nakon II sv. rata.
Povoljno medunarodno okruženje
Nije slucajno da su tako razlicite zemlje kao što su USA i Indija
od samog pocetka svoje moderne istorije krenule demokratskim putem. Obje
su prethodno bile britanske kolonije. Ali, mnoge druge države, uprkos
britanskom prisustvu, nisu se kvalifikovale kao demokratske. Konacno,
britanska demokratska tradicija imala je sveobuhvatan i trajan uticaj
na nekoliko zemalja.
Suprotan primjer britanskom uticaju je uticaj SSSR-a na istocnu i centralnu
Evropu.
Ratni uslovi ne pogoduju razvoju demokratije jer zahtijevaju centralizovano
vodenje i uticajnu ulogu vojne komande u najvišim politickim savjetima.
Uprkos povoljom uticaju stranih vlada, demokratija se može razviti
jedino ako su domaci uslovi za demokratiju povoljni. U konacnom, ako se
demokratija želi razviti do svojih punih potencijala, izvori i 'hrana'
za nju moraju se izgraditi unutar zemlje.
Pripremila Mirjana Kuljak
|
