25.03.1992.

Neki karakteristicni primjeri kršenja ljudskih prava u
Republici Crnoj Gori, sa osvrtom na nedavno održani državni
referendum

Uvodne napomene

Sadašnja pucisticka vlast u Crnoj Gori, koju personifikuje
predsjednik Predsjedništva Crne Gore Momir Bulatovic, zauzela
je pozicije januara 1989. Godine, organizovanjem "narodnog"
bunta u Crnoj Gori (druga polovina 1988. Godine), koji je imao
prevashodno socijalni karakter. Ovaj bunt je zahaljujuci
dominantnom uticaju tadašnjeg predsjednika Cetralnog komiteta
Saveza komunista Srbije Slobodana Miloševica, velikom prilivu
novcanih sredstava iz Srbije u Crnu Goru uloženih u njegovu
organizaciju i politicku artikulaciju, beskrupolozno
izmanipulisana, radi ostvarenja jednog od kljucnih ciljeva
Srpske akademije nauka i umjetnosti, sadržanih u tzv.
Memorandumu (1986), koji, zapravo, predstavlja pokušaj
inoviranja velikodržavnog srpskog politickog projekta iz
vremena Ilije Garašanina, nekadašnjeg ministra spoljnih poslova
kneževine Srbije ("Nacertanije", 1843).

Momir Bulatovic je, sa svojim politickim istomišljenicima,
nametnut Crnoj Gori, ne bi li, iskoristivši veliko
nezadovoljstvo širokih slojeva vladajucim režimom, pnovo
prisajedinio Crnu Goru Srbiji, odnosn crnogorske nacionalne
interese podredio velikosrpskim. Od njegovog dolaska na vlast
svi državni mediji u Crnoj Gori (jedini dnevni list "Pobjeda",
Radio i Televizija Crne Gore), ciji je osnivac Skupštine
Republike Crne Gore, pod njegovom su potpunom kontrolom. Ovakva
kontrola državnih medija može se uporediti sa stanjem u
najtotalitarnijim režimima koji su se tokom novije istorije
pojavljivali na evropskom tlu, a vladajucoj eliti omogucava
nesmetanu vlast. Upravo zahvaljujuci ovakvom stanju u državnim
glasiluima, koja su poptpuno satanizovala krhku crnogorsku
opoziciju, pucisti su i izvojevali pobjedu na prvim tzv.
višestranackim izborima u Crnoj Gori (decembar, 1990.). Posebno
od toga vremena, pa sve do danas, sve opozicone snage u Crnoj
Gori, izuzimajuci Narodnu i Demorkatsku stranku koje su
ekspoziture Momira Bulatovic, izložene su rijetko vidjenom
medijskom teroru, hajci i svakovrsnim i svakodnevnim progonima.
Najveci dio energije vlast je utrocila u obracunavanju sa
Liberalnim savezom Crne Gore, koji se od pocetka svoga
djelovanja (januar, 1990.) suprotstavio navedenim namjerama
vlasti, želeci da Crnu Goru konstituiše kao suverenu
demokratsku republiku, integrisanu u moderne evropske politicke
i ekonomske tokove a u kulturno-istorijskom smislu shvatajuci
je kao dio mediteranskog kulturnog kruga. Liberalni savez Crne
Gore, u svome clanstvu, okuplja gradjane Crne Gore bez obzira
na njihovu vjersku i nacionalnu pripadnost, što je predstavljao
jedan od osnovnih razloga za progon naše stranke koja nema
nikakvih podozrenja prema manjinskim narodima, odnosno prema
pravoslavnoj, islamskoj i katolickoj vjeroispovijesti,
prisutnim u Crnoj gori. Liberalni savez Crne Gore obuhvata,
pretežno, mladji dio crnogorke populacije, te znatan krug
intelektualaca, zapravo one slojeve crnogorskog društva koji
prihvajaju gleslo: za Evropu u Crnoj Gori - za Crnu Goru u
Evropi.

Program naše stranke može se sažwti u jednoj recenici, cije
elemente treba posmatrati u istovremenom, medjusobnom,
prožimanju: slobodan pojedinac, slobodan narod, suverena Crna
Gora, liberalna gradjanska demokratija, neogranicena privatna
svojina, slobodno tržište. Mišljenja smo da politika koja bi na
Balkanu, a posebno u Crnoj Gori, pokušale da izdvoji bilo koji
od ovih segmenata, tako što ce ga staviti u prioritet svojih
djelovanja, nužno mora završiti u totalitarizmu, što
nedvosmisleno pokazuje savremeno jugoslovensko iskustvo a nas -
za razliku od vladajuce stranke - ne privlaci ideja o suverenoj
i totalitarnoj Crnoj Gori.

Zbog svega navedenog, Liberalni savez Crne Gore, od strane
vlasti, oznacen je kao djelo velike boljševicko-vatikanske
zavjere usmjerene protiv interesa srpskog naroda i izjednacavan
je sa najmracnijim fašistickim pokretima kao što je slucaj sa
onim ustaškim u Hrvatskoj (1941-1945), dakako sve posredstvom
tri navedena državna medija u Crnoj gori, te preko trideset
beogradskih novinskih izdanja koja se svakodnevno citaju u
Crnoj Gori a koji nastoje ostvariti Miloševicev politicki
koncept.

Primjeri povrede ljudskih i gradjanskih prava u Crnoj Gori

1. Zbog svojeg opozicionog politickog angažmana, progonu
vlasti posebno su izloženi clanovi Liberalnog saveza Crne Gore:
predsjednik Predsjedništva stranke Slavko Perovic, ujedno i
poslanik u crnogorskom Parlamentu i šef poslanicke opozicione
grupe, dekretom predsjednika crnogorske Vlade, Mila
Djukanovica, smijenjen je sa položaja diretktora Arhiva Crne
Gore, nakon cega mu je urucen i otkaz, kao, navono, tehnološkom
višku.

Clanovi stranke, koji spadaju u red najuglednijih novinarskih
pera na jugoslovenskom prostoru - Miodrag Vukamnovic i Rajko
Cerovic, zapošljeni u Radiju, odnosno Televiziji Crne Gore,
voljom diretkora ove kuce, sprovedene posredstvom tzv.
disciplinske komisije, dobili su, poslije višemjesecne
suspenzije, otkaze i to iskljucivo zbog saradnje u nezavisnom
crnogorskom nedjeljniku "Monitor". Ista sudbina i po istom
osnovu, zadesila je i Danila Burzana i Branka Vojicica,
novinare, te Ljubomira Djurkovica, književnika. Istovoremeno,
ovakva sudbina nije pogodila one koji su zapošljeni u istoj
kuci, a koji saradjuju sa režimskim glasilima u Crnoj Gori i
Srbiji.

Poslanik u Skupštini Repbulike Crne Gore, dr Ratko Velimirovic,
pripadnik opozicione Reformske koalicije, smijenjen je sa
položaja direktora medicinske ustanove u Baru, a samo zato što
mu je sestra, smijenjena je sa položaja direktora Arheološke
zbirke Crne Gore, Olivera Žižic, koja, inace, spada u red
najafirmisanijih crnogorskih arheologa a istovremeno je i
osnivac ove institucije.

Predsjednik Glavnog odbora Liberalnog saveza Crne Gore za
Titograd, ing. Ranko Djonovic, smijenjen je sa mjesta
rukovocioca obezbjedjenja Željeznicko-transportnog preduzeca
Titograd, nakon cega mu je, kao navodno tehnološkom višku,
zabranjen svaki rad u preduzecu. Clan Glavnog odbora Liberalnog
saveza Crne Gore za Titograd, arh. Ljubomir Stjepcevic, po
istom osnovu smijenjen je sa položaja tehnickog direktora
Gradjevinskog preduzeca "Gorica", pri cemu mu je uskraceno i
pavo na stan, koji mu je odlukom nadležnog organa, vec bio
dodijeljen na korišcenje.

Clanovi naše stranke, i inace, izloženi su svakovrsnim
psihološkim pritiscima, vršenim po suptilnim metodama
specijalnog rata. Taj krug se širi i na clanove njihovih
porodica.

2. U Crnoj Gori se sprovodi, od strane velikosrpski
orijentisane štampe, vladajuce stranke i Srpske pravoslavne
crkve (Crnogorska pravoslavna crkva, inace samostalna u svome
ustrojstvu, ukinuta je nakon anšlusa Crne Gore Srbiji, 1918.
Godine, ukazom tadašnjeg regenta Kraljevine Srba, Hrvata i
Slovenaca, Aleksandra I Karadjordjevica, iz 1920. Godine)
pokušaj srbizacije Crnogoraca, odnosno cini se sve na brisanju
nacionalnog identiteta Crnogoraca, time što im se nastoji
usaditi srpska nacionalna pripadnost a crnogorska posebnost
potrijeti na taj nacin što bi se Crna Gora svela na puki
geografski pojam, bez obzira na cinjenicu da se na posljednjem
popisu stanovništva (april, 1991) oko 62% stanovništva
nacionalno iskazalo Crnogorcima. Takodje, vlast nije propuštila
priliku da i ovaj popis, putem državnih medija, politicki
zloupotrijebi, vršeci pritisak na Crnogorce da se izjašnjavaju
kao Srbi, jer su, navodno, dalekog srpskog porijekla a
crnogorska nacija je, po državnim medijma plod
kominternovsko-vatikanske antisrpske zavjere.
Srpska pavoslavna crkva u Crnoj Gori je pravashodno grubi
politicki asimilatorski mehanizam, koji zloupotrijebljava
pravoslavna vjerska osjecanja Crnogoraca, "uceci" ih da su
pripadnici tzv. srpske vjere. Posredstvom ovog mehanizma
nastoji se vršiti srbiziranje Crnogoraca, odnosno pokušava
sprovesti njihova asimilacija, tako što se, primjera radi, u
smislu osnovnog ljudskog prava na slobodu vjeroispovijesti,
prilikom obreda krštenja novorodjenceta, istome obavezno u
uvjerenje o krštenju upisuje da je Srbin, srpsko-pravoslavne
vjeroispovijesti, bez obzira na želju roditelja. Ukoliko
roditelji žele upisati novorodjence kao pripadnika crnogorske
nacije, istocno-pravoslavne vjeroispovijesti, crkvena lica
protestno odbijaju izvršiti obred krštenja. Ova praksa je
posebno rigorozna od vremna dolaska vojljom Svetog sinoda
Srpske pravoslavne crkve, mitropolita Amfilohija, na
mitropolitski tron, cije je sjedište na Cetinju, viševjekovnom
politickom, kulturnom i duhovnom središtu Crne Gore. On ne
propušta ni jedan svoj nastup, preko državnih medija, a da ga
ne iskoristi za saopštavanje Crnogorcima kako oni spadaju u
srpski nacionalni korpus.

Zbog ovakvog duhovnog terora pripadnici istocno-pravoslavne
vjere u Crnoj Gori, koji se osjecaju Crnogorcima a koji
shvataju što je znacio cin ukidanja samostalne Crnogorske
pravoslavne crkve, osnovali su, u skladu sa zakonskim propisima
Republike Crne Gore, Odbor za obnovu samostalnosti Crnogorske
pravoslavne crkve. Medjutim, odmah po osnivanju ovog Odbora,
vlast je ucinila sve kako bi njegovo djelovanje minimizirala.
Svoj stav prema djelovanju Odbora ispoljila je, u dva navrata,
povodom obilježavanja Hristovog rodjenja, a pored toa, uporno
odbija da omoguci Odboru izdavanje Hrišcanski praznik Božic u
Crnoj Gori im i specificnu realnu istorijsku težinu, jer je,
navodno, pocetkom XVIII vijeka, dan uoci Božica (1705) izvršen
veliki obracun sa onima koji su u Crnoj Gori prihvatili Islam i
saradnju sa turskim vlastima (tzv. istraga poturica). Sam cin
obilježavanja Badnje veceri sastoji se u loženju hrastovog
debla, preko kojega se, nakon njegovog sagorijevanja, vrši
vjerski obred. Tradiconalno i najsvetije mjesto dje se ovaj
ritual obavljao, uz masovno prisustvo vjernika, jeste Cetinjski
manastir.

Odbor za obnovu samostalnosti Crnogorske pravoslavne crkve, u
protekle dvije godine, u dva navrata, u skladu sa zakonm,
tražio je dozvolu od crnogorskih vlasti da na Cetinju, na
otvorenom prostoru, uz prisustvo vjernika, izvrši pomenuti
obred. Mada nije bilo nikakvih zakonskih prepreka, vlast je u
oba navrata zabranila održavanje skupova, pa su vjernici bili
prinudjeni da ovaj sveti cin obave uz suprotstavljanje
policijskim obredima i mogucnost izbijanja ekscesa znatnijih
razmjera, zbog cega su predsjednik ovog Odbora, univerzitetski
profesor u penziji, Dušan Gvozdenovic, te clanovi Odbora:
Jevrem Brkovic, jedan od najuglednijih književnika, Milorad
Popovic, pjesnik, te nekadašnji predsjednik Udruženja likovnih
umjetnika Crne Gore, akademski slikar, Milo Pavlovic, koji je i
prosvjetni radnik, bili izvodjeni pred sud (april, 1991). O
politickoj i duhovnoj klimi u Crnoj Gori ponajbolje svjedoci
cinjenica da se u legalnom Odboru za rušenje Mauzoleja na
Lovcenu, u kome pociva crnogorski mitropolit i vladar, Petar II
Petrovic - Njegoš (1813-1851) a koji je sagradio Ivan
Meštrovic, nalazi upravo sadašnji crnogorski mitropolit
Amfilohije. Istoj akciji rušenja spomenika koji se nalazi na
vrhu Lovcena, koji u tradiciji Crnogoraca ima kultno znacenje,
pridrucuje se, kao jedan od glavnih propagatora, niko drugi do
aktuelni ministar za kulturu u Vladi Republike Crne Gore, Ilija
Lakušic.

3. Za crnogorske politicke karakteristican je i primjer
crnogorskog PEN-a. Naime. Režimsko Udruženje pisaca Crne Gore,
daje svoj puni doprinos raspirivanju vjerske i nacionalne
mržnje u Crnoj Gori, posebno njegujuci militantan odnos prema
svemu što nema pravoslavni, odnosno u njihovoj interpretaciji
pravoslavlja, velikosrpski predznak. Kako postoje književnici,
i uopšte kulturni radnici, koji se ne slažu sa dnevnim
zloupotrjebljavanjem književnosti u politicke svrhe, osnovano
je, iz takvog kruga intelektualaca, Udruženje nezavnisnih
pisaca Crne Gore, koje vlast niti priznaje, niti materijalno
pomaže, za razliku od onog režimskog koje uživa sve vrste
povlastica koje im može pružiti vladajuci sloj, a ciji clanovi
su na celu redakcija casopisa koji se bave kulturom i
umjetnošcu na taj nacin što, posredstvom casopisa sprovode
velilkosrski politicki program u Crnoj Gori (revija "Ovdje",
casopis "Stvaranje", mjesecnik "Pokret", kao i dnevni list
"Pobjeda").
Iz krila Udruženja nezavisnih pisaca i dijela drugih
intelektualaca Crne Gore konstituisan je crnogorski PEN, protiv
kojega je mjesecima trajala politicka hajka, u koju je bi
ukljucen i aktuelni ministar za kulturu u Vladi Republike Crne
Gore. Više od pola godine, bez ikakavih valjanih razloga, vlast
je odbijala registrovati crnogorski PEN. Na celu PEN centra,
koji okuplja pedesetak uglednih književnika, esejista i
stvaralaca Crne Gore, nalazi se akademik dr Pavle Mijovic,
istoricar umjetnosti. Crnogorski PEN je, uz samo jedn glas
protiv (predsjednik srpskog PEN-a) primljen za punopravnog
clana svjetskog PEN centra, na 56. Kongresu održanom s jeseni
1991. Godine, u Becu. O znacaju toga cina za svaku nacionalnu
kulturu a posebnu u zemljama u kojima su na vlasti totalitarni
režimi, ne treba posebno govoriti. Medjutim, cin ulaska
crnogorskog PEN-a u Svjetski PEN centar uopšte nije ni
registrovan u sredstvima javnog informisanja koja su u službi
vladajuce partije u Crnoj Gori. Crnogorski PEN još uvijek nema
prostorija za rad, ne prima nikakvih državnih dotacija a
pojedini njegovi clanovi su izloženi progonu (slucaj sa
potpredsjendikom, književnikom Jevremom Brkovicem - trenutno
živi van Crne Gore).

4. Referendum koji je odlucivao o državnom statusu Crne Gore,
održan je 1. Marta 1992. Godine, u "uslovima neposredne ratne
opasnosti u kojoj se zemlja nalazi" (Odluka tzv. Predsjedništva
tzv. SFRJ, donijeta s jeseni 1991. A koja je još na snazi).
Referendum je održan u trenutku kad se Crna Gora nalazi,
fakticki, u ratnom stanju, zahvaljujuci angažovanju tzv. JNA u
kampanji na dubrovacko-hercegovackom ratištu. Gradjanski rat u
Jugoslaviji doveo je do toga da su Crnoj Gori naorucane hiljade
i hiljade ljudi, pri cemu mnogi od njih ovo oružje
nekontorlisano upotjebljavaju, uz blagonaklon stav vlasti.
Referendumu je prethodila kampanja u režiji vladajuce stranke
koja je imala za cilj da sataniše opozicione politicke stavove,
pri cemu valja znati da je Liberalni savez Crne Gore, na svojoj
godišnjoj konvenciji (mart 1991.) insistirao da Crna Gora bude
suverena, napusti li Jugoslaviju makar i jedna republika, te da
gradjane zaplaši propagandnim porukama koje su im sugerisale da
Crna Gora nikako ne može opstati bez Srbije, odnosno ekonomske
pomoci koja iz nje dolazi do Crne Gore.
U nastojanju da neutrališe glas predstavnika Udružene opozicije
Crne Gore, koja je zahtijevala proglašenje crnogorskog
suvereniteta i zahtjev za medjunarodno-pravno priznanje Crne
Gore, vlast je nastavila sa starim optužbama na racun pojedinih
opoziconih stranaka (prije svega Liberalnog saveza Crne Gore),
te pojedinih lidera tih stranaka (prije svega Slavka Perovica),
navodeci da je Lilberalni savez Crne Gore ustaška filijala u
Crnoj gori, te stranka koju finansira Vatikan i svi protivnici
pravoslavlja. Na sve ove napade nije bilo moguce odgovoriti i
pored toga što su celnici opoziconih politickih stranaka,
uglavnom, i poslanici u republickom Parlamentu, koji slovi kao
osnivac javnih glasila u Crnoj Gori ("Pobjede" - jedinog
dnevnog lista, Radija i Televizije Crne Gore). O odnosu vlasti
prema opoziciji i njenom stvarnom tretmanu, najbolje svjedoci
izjava sadašnjeg predsjednika crnogorskog Parlamenta,
univerzitetskog profesora u penziji, dr Rista Vukcevica koji
je, posredstvom televizije, opoziciju nazvao "izdajnickom
bandom", pri cemu niko od drugih, prisutnih, predstavnika
vlasti nije predstavnike opozicije uzeo u zaštitu.

Tokom sjednica Parlamenta redovna je pojava da poslanici
vladajuce stranke ovakvim ili slicnim rijecnikom kvalifikuju
nastupe pojedinih opozicionih prvaka, uz potpuno blagonaklon
stav predsjednika Parlemnta, te predsjednika Predsjedništva
Republike Crne Gore, Momira Bulatovica. Vec ovakva politicka
klima koja se od strane prerušenih komunista, koji su na
vlasti, podgrijava od vremena prvih tzv. višestranackih izbora
u Crnoj Gori, dovoljno govori o uslovima u kojima je referendum
održan, pa je i samo ova cinjenica, i da nije ostalih, dovoljna
da mu ospori legitimitet. Inace, što se tice odnosa prema
referendumu, važno je naglasiti slijedece:

Crnogorski Parlament je, zahvaljujuci apsolutnoj premoci
vladajuce stranke, usvojio cetiri posve suprotstavljena
dokumenta koji su se odnosili na državno-pravni status Crne
Gore. Pocev od septembra 1991. Godine u Parlamentu su se poceli
usvajati ovakvi dokumenti. Na septembarskom zasijedanju
usvojena je tzv. beogradska inicijativa, koja je zagovarala
navodnu jugoslovensku opciju, i to dok je gradjanski rat
bijesnio svom žestinom, pa se ovaj dokument svodio na puku
Miloševicevu želju da pripajanjem Crne Gore Srbiji stvori novu
državu, kao nasljednicu SFRJ.

Oktorba mjeseca, angažovanjem predsjednika Momira Bulatovica,
na republickom Parlemntu prihvacene su osnove haškog dokumenta
o Jugoslaviji, koji je pretpostavljao rekonstruciju Jugoslavije
u savez suverenih država. Tom prilikom crnogorski Parlement je,
opet zahvaljujuci vladajucoj vecini, odbio iznijeti prijedlog
da se fundamentalni dio tzv. beogradske iniciajtive ugradi u
odluku koja se tice haškog dokumenta.

Predsjednik Bulatovic je, potom, opet u Hagu, stavio amandman
na dokument koji je prvobitno sam prihvatio, zahtijevajuci da
se predvidi i mogucnost stvaranja nove države "od onih
republika koje to budu željele", cime je dezavuisao svoj raniji
pristanak na prvu verziju haškog dokumenta. Na decembarskom
zasijedanju republicki Parlament je, izmedju ostalog, donio
odluku kojom je utvrdjeno da prestankom postojanja SFRJ, Crna
gora ima postati suverena država. Takva odluka obrazložena je,
na samom skupštinskom zasijedanju, cinjenica da se takav stav
nalazi i u izbornom programu vladajuce stanke.

U prvoj polovini januara mjeseca 1992. Godine, vladajuca
stranka, olicena u aktivnostima predsjednika Bulatovica pocela
je sa intenzivnim konsultacijama i dogovorima sa beogradskim
režimom na stvaranju Jugoslavije sastavljene od Crne Gore i
Srbije "i drugih koji to žele", što je posve suprotvno ranijim
odlukama Parlamenta, koje su, inace, i onako medjusobno
suprotstavljene.

U drugoj polovini januara 1992. Crnogorski Parlement, opet
zahvaljujuci vladajucoj vecini, usvojio je tzv. pragmatski
minimum, odnosno model uredjenja zajednicke države ispod koga
se, kako je to saopštio predsjednik Bulatovic, u pregovorima sa
Srbijom ne može ici. Model je imao znatnih primjera
konfederalizma. Odmah po održavanju sjednice Parlamenta, i mimo
njegovog znanja, sastale su se tzv. ekspertne grupe Crne Gore i
Srbije i "dogovorile" drukciji odel unutrašnjeg uredjenja
buduce zajednicke države, zapravo centralno-unitarni model, po
volji S.Miloševica, cime su predstavnici Crne Gore u potpunosti
odstupili od ranije usvojenog modela "ispod koga se nije smjelo
ici u pregovorima sa Srbijom".

Sve pobrojane aktivnosti bile su intenzivno i sa izrazito
afirmativnim pristupom pracene od strane državnih glasila a
dešavale su se nakon inenadnog i nenajavljenog uvrštenja u
dnevni red sjednice republickog Parlementa usvajanja Zakona o
referendumu u kome je (usvojen je po hitnom postpuku) naglašeno
da je pozitivno izjašnjavanje na referendumu dovoljno da izadje
polovina birackog tijela a odluka se ima donijeti ako se za nju
izjasni jedna cetvrtina birackog tijela, odnosno jedna šestina
populacije Crne Gore. Zvuci paradoksalno ali odluku o
zajednickoj državi donijeli su iskljucivo gradjani Crne Gore
(Crna Gora broji oko 616.000 stanovnika), a gradjanima Srbije
(njih oko deset miliona) takva prilika nece biti pružena. Od
zakljucena javne rasprave, pa do održavanja referenduma, opet
odlukom vladajuce vecine, proteklo je samo sedam dana, cime je
skracen prvobitno utvrdjen rok od trideset dana koliko ima
proteci od okoncavanja javne rasprave pa do održavanja
referenduma. Samo pitanje bilo je dvosmisleno formulisano,
buduci da govori o suverenoj Crnoj Gori, ali kao clanici
zajednicke države - Jugoslavije, cime su se željeli zadovoljiti
i pristalice suvereniteta Crne Gore i pristalice ocuvanja
jugoslovenske države. Na stranu cinjenica da u federalnj
državi, kakva se misli konstituisati, federalne clanice ne mogu
biti suverene republike, jer samo je federalna država nosilac
suvereniteta, koji se ne može dijeliti sa njenim clanicama. I
mada je predsjednik Bulatovic, jednako kao i njegova partija,
stalno isticao da u izbornom programu vladajuce stranke stoji
odredba o stvaranju suverene Crne Gore u slucaju prestanka
postojanja SFRJ, neposredno pred referendum upravo je
predsjednik Bulatovic ijavio da niti on, niti njegova partija
nemaju mandat da prave suverenu i nezavisnu Crnu Goru, te da ce
od podnijeti ostavku ako se gradjani ne izjasne za nastavak
života u zajednickoj državi - Jugoslaviji. I ovaj unikatni
podatak (predsjednik države ne želi njeno medjunarodno
priznanje!) dobro svjedoci o razmjerama i dometima kampanje
koja je vodjena protiv pristalica suverene i demokratske Crne
Gore. Na dan prije održavanja referenduma u vrijeme trajanja
referendumske šutnje, jedini dnevni list u Crnoj Gori objavio
je dva intervjua sa zagovornicima ideje o stvaranju zajednicke
države - sa dr Brankom Kosticem, potpredsjednikom tzv.
Predsjedništva tzv. SFRJ i sa dr Damjanom Šeckovicem,
potpredsjednikom republickog Parlamenta, inace clanovima
Glavnog odbora Demorkatske partije socijalista. Niko od
nadležnih organa nije reagovao na ovo ocigledno kršenje zakonom
utvrdjene predreferendumske šutnje.

Predsjednik republicke Izborne komisije, R. Ðuricanin,
neposredno prije održavanja referenduma, posredstvom
televizije, u centralnim vijestima, zaprijetio je krivicnom
odgovornošcu onim pripadnicima opozicije koji ne budu uzeli
ucešce u radu lokalnih izbornih komisija, odnosno koji se budu
pridržavali stava Udružene opozicije Crne Gore o bojkotovanju
referenduma. Predsjednik republicke Izborne komisije,
neposredno pred održavanje referenduma u više navrata
obaviještavao je javnost o velicini izbornog tijela Cnre Gore:
ono je prvo iznosilo oko 418.000 gradjana sa pravom
izjašnjavanja, potom 405.000 da bi, na kraju, izjavio kako
biracko tijelo broji 421.000 gradjana Crne Gore. Javno je,
takodje, objavio da je nestalo oko 5.000 listica za referendum
predvidjenih za Cetinje, za koje se nije utvrdilo da li su
odista nestali, što je uzrokovalo potrebu štampanja još 5.000
listica.

Udruženoj opoziciji Crne Gore bilo je onemoguceno da održi
javne tribine u Tivtu i Nikšicu, a uz nekoliko provokatora,
koje vlast uvijek ima uza sebe, održana je tribina u Herceg
Novom.

Po prvi put nakon tzv. prvih višestranackih izbora u Crnoj
Gori, predstavnicima opozicije dopušten je izlazak na
televiziju i to ukupno u tri navrata, ali i tada uz prisustvo
drugih politickih stranaka. Medjutim, i tu okolnost vladajuca
stranka (odnosno njena televizija) koristi u prilog teze o
svojoj demokraticnosti i otvorenosti državnih medija i za
drukcija politicka gledišta, mimo onih koja svakodnevno dolaze
iz vladajuce stranke. Na samom referendumu cak 16.000 gradjana
je glasalo a da nijesu bili uvršteni u biracke spiskove. Oni su
glasali na osnovu potvrda organa vlasti koje su im trebale
služiti kao dokaz da u Crnoj Gori stalno borave, odnosno da su
gradjanima Crne Gore postali barem na 90 dana prije održavanja
referenduma. U Herceg Novom na osnovu takvih potvrda glasalo je
1.046 gradjana, u Tivtu oko 800, itd. Jedan od funkcionera
Skupštine opštine Herceg Novi na dva dana poslije referenduma
prijetio je jednom clanu opštinskog Odbora Saveza reformista
crnogorskog primorja (opoziciona politicka stranka), navodeci
da vlast raspolaže spiskovima onih gradjana koji nijesu izišli
na referendum, te spiskovima onih gradjana koji su glasali
protiv (!), te da svi oni treba da znaju šta ce im se zbog toga
dogoditi. Clan Regionalnog Odbora Saveza reformista crnogorskog
primorja iz Petrovca na Moru, g. Simo Armenko, sjutradan po
održanom referendumu, kao i dva naredna dana, zajedno sa sinom
od 13 godina, satima je saslušavan u lokalnoj policijskoj
stanici zbog navodne svadje djece u školi, koja se zbila mjesac
dana ranije. Lokalna policija je znala da g. Armenko nije
izišao na referendum.

Prema izvještaju centralog radija, dobijenom od Republicke
izborne komisije, objavljenom na dan referenduma, u 17,00 sati
je izišlo manje od 1/2 birackog tijela, da bi prema istom
radiju, i istoj Republickoj izbornoj komisiji, u 19,00 sati
objavili da je na referendum izišlo oko 66% birackog tijela,
što bi znacilo da je od 17,00 pa do 19,00 glasalo nešto oko 20%
birackog tijela, ili oko 85.000 gradjana. Bez imalo sumnje,
svaka statistika ce nespornim pokazati da je u Crnoj Gori svaki
referendum i svaki izborni politicki cin, obavljan, uglavnom do
ranih popodnevnih casova.

Prema našim saznanjima, koja je teško utvrditi na vjerodostojan
nacin, referendum je u kasarni u Kumboru - sjedištu
Vojno-pomorske oblasti, održan u cetvrtak, tri dana prije
njegovog zvanicnog održavanja a vojnicim akoji niejsu izišli na
glasanje priprijeceno je, da bi poslije saslušanja bili
primorani da glasaju za stvaranje zajednicke države -
Jugoslavije. Indikativno je, ali prema izjveštaju opštinske
Izborne komisije u Herceg Novom proizilazi da niko od
pripadnika tzv. JNA nije izišao na referendum 1.03.1993.
godine, jer je rublika - "vojska" - ostala potupno prazna.

Prema istim nagovještajima, takodje u Kumboru, uoci
referenduma, održan je sastanak sa vojnim licima - oficirima, i
od njih je zatraženo da, zajedno sa porodicama, izidju na
referendum i time izvrše svoju obavezu prema Jugoslavenskoj
narodnoj armiji.

Za pojedine slucajeve kršenja ljudskih prava imena nijesmo
smjeli navoditi, jer bi lica o kojima se radi, po sopstvenom
priznanju, bila dovedena u krajnje neugodnu životnu situaciju.

Na Cetinju,
25.03.1992.

Predsjednik Predsjedništva LSCG
Slavko Perovic

vrh

Copyright © Liberalni savez Crne Gore, 2003