Istorijat
12.03.1990. godine
NN: Protest LSCG zbog inicijative za rušenje Njegoševog
mauzoleja
N: Od "Sumraka Lovcena" do sumraka razuma
Povodom ucestalih zahtjeva za rušenje Njegoševog mauzoleja
na
Lovcenu, Izvršni odbor Liberalnog saveza Crne Gore obratio se
javnosti nakon sjednice održane 12. marta 1990. godine. U
saopštenju se kaže:
Originalna Njegoševa kapela, sagradena još za njegova života,
djelimicno je oštecena djejstvom austrougarske vojske 1916.
godine, a potpuno porušena 1925. godine.
Novu kapelu, koja je oblikom podsjecala na originalnu Njegoševu
zadužbinu, na novim temeljima i od novog gradevinskog
materijala, podigao je kralj Srba, Hrvata i Slovenaca
Aleksandar Karadordevic, u cast rodenja njegovog sina
prestolonasljedika Petra. Podizajem ove kapele kralj Aleksandar
je želio ostvariti vrlo konkretne politicke ciljeve u Crnoj
Gori.
Kralj Aleksandar je prethodno namjeravao da Njegošu podigne
velelepni mauzolej, pa je projekat narucio od vajara Ivana
Meštrovica. Tada se niko nije protivio kraljevoj želji da
Njegošu podigne mauzolej, niti da to bude po projektu Ivana
Meštrovica, tvorca avalskog Spomenika neznanom junaku,
beogradskog "Pobjednika", Spomenika zahvalnosti Francuskoj na
Kalemegdanu, te cuvenog Vidovdanskog hrama. Kralju se ovaj
projekat ucinio skupim, pa je od njegove realizacije odustao.
Odluku o izgradnji mauzoleja Njegošu na Lovcenu donijela je
Vlada NR Crne Gore 1952. godine, neposredno nakon obilježavanja
stogodišnjice Njegoševe smrti. Odluka je obrazložena namjerom
da
se Njegošu podigne spomenik dostojan njegovog mjesta u našoj
kulturnoj i politickoj istoriji. I Vlada NR Crne Gore se za
izradu projekta obratila Ivanu Meštrovicu, koji je ponudu sa
zahvalnošcu prihvatio.
Ni ovog puta nije bilo nikakvog protivljenja odluci o podizanju
mauzoleja, niti izboru vajara Ivana Meštrovica za projektanta, ali
se
1962. godine od izvodenja njegovog projekta odustalo zbog
nedostatka sredstava. Inoviranje odluke o podizanju mauzoleja
ucinila je SO Cetinje 1961. godine. Formiran je Jugoslovenski
odbor za izgradnju mauzoleja, ciji su clanovi bili istaknuti
kulturni, naucni i javni radnici. Ovog puta se, 44 godine nakon
nastanka ideje o podizanju mauzoleja i šest godina nakon
Meštroviceve smrti, prvi put javljaju njeni osporavatelji i
protivnici.
Uvažavajuci rasprave vodjene s estetskog stanovišta, najveci
dio oponenata, na celu sa Srpskom pravoslavnom crkvom,
falsifikovao je pred domacom i svjetskom javnošcu istinu da se,
radi podizanja mauzoleja, sa lovcenskog vrha uklanja
Aleksandrova, a ne originalna Njegoševa kapela. Mogucnost
obnove Njegoševe kapele otišla je u nepovrat upravo 1925.
godine. Tada su, radi podizanja nove Aleksandrove zadužbine, do
temelja porušeni ostaci stare, originalne, Njegoševe kapele
i
survani u jezero ispod lovcenskog vrha. Prema fotografiji
njenih ostataka, publikovanoj ovih dana u "Pobjedi", jasno je
da je originalna zadužbina 1916. godine bila samo djelimicno
oštecena i da se mogla obnoviti uz upotrebu originalnog
gradevinskog materijala koji je bio rasut po lovcenskom vrhu, o
cemu postoji svjedocanstvo.
Akademik Vladimir Dedijer je u pismu "Borbi" od 20. avgusta
1970. godine razotkrio suštinu ove kampanje, konstatujuci "da
jedan dio hijerarhije Srpske pravoslavne crkve ne može da
podnese da jedan Hrvat plete vijenac na Lovcenu - jednom
Crnogorcu. Aleksandrova zadužbina je - nastavlja Dedijer -
olicenje uništenja državnosti Crne Gore 1918. godine, olicenje
prevage dinastije Karadordevic nad dinastijom Petrovic i simbol
uništenja nezavisnosti Crnogorsko-primorske mitropolije, koju
je ona cuvala kroz vjekove, te da se zbog ove simbolike nastoji
zbaciti gradevina Aleksandra Karadordevica. Ovu kampanju je
1972. godine osudio i Centralni komitet SK Srbije.
Izvršni odbor Liberalnog saveza Crne Gore smatra da se današnji
zahtjevi za rušenje mauzoleja zasnivaju na istoj argumentaciji
i falsifikatima. Radi se o još jednoj iz citavog arsenala
provokacija kojima se žele podgrijavati razne diobe Crnogoraca,
radi lakšeg eventualnog sprovodenja koncepcija, ne samo
draškovicevsko-erdevicke provenijencije, o buducnosti Crne Gore
i crnogorskog naroda.
Nedopustivo je svako dalje cutanje nadležnih državnih instanci
povodom ovakvih zahtjeva, kojima na ruku ide neshvatljivo
indolentan odnos cjelokupne društvene zajednice prema
dramaticno ugroženoj kulturnoj i istorijskoj baštini
crnogorskog naroda.
Liberalni savez Crne Gore smatra da bi mauzolej na Lovcenu,
gdje su se u jednom zamahu sjedinila dva genija i dvije velike
tradicije našeg podneblja, simbolišuci zajedništvo i
toleranciju ne samo na ovim prostorima, trebalo konacno staviti
pod neposrednu brigu Skupštine ili Predsjedništva
Socijalisticke Republike Crne Gore.
(12.03.1990. godine)
|
